مراقبتهای بعد از تعویض مفصل زانو بخش جداییناپذیر از مسیر درمان و بهبودی شماست. عمل جراحی اگرچه بخش مهمی از درمان است، اما نتیجه نهایی آن به نحوه مراقبت شما در هفتهها و ماههای بعد بستگی دارد. رعایت اصولی مانند نحوه خوابیدن، مراقبت از زخم، فیزیوتراپی و رژیم غذایی مناسب میتواند سرعت بهبود را چند برابر کند و عمر مفصل جدید را افزایش دهد.
بسیاری از بیماران پس از جراحی این سؤال را دارند که بعد از تعویض مفصل زانو باید چه کارهایی انجام دهند و چه کارهایی را نباید انجام دهند. اگر شما هم بهتازگی عمل کردهاید یا قصد انجام آن را دارید، در ادامه همراه ما باشید تا با تمام مراقبتهای لازم آشنا میشوید تا بدون دردسر به زندگی عادی بازگردید.
اهمیت مراقبتهای بعد از تعویض مفصل زانو
مراقبت های بعد از تعویض مفصل زانو، فقط برای استراحت نیست؛ این دوره در واقع مرحله مهم بازسازی بدن و سازگاری مفصل مصنوعی با عضلات و استخوانهای اطراف آن است. هر اقدامی که در این زمان بعد از تعویض مفصل زانو انجام میدهید، از نحوه نشستن گرفته تا نوع خوابیدن و انجام تمرینات، مستقیماً بر نتیجه جراحی تأثیر میگذارد.
مفصل جدید باید فرصت کافی برای تطبیق با بدن داشته باشد. اگر به مفصل فشار بیش از حد وارد کنید یا در انجام فیزیوتراپی کوتاهی کنید، ممکن است مفصل سفت شود یا دامنه حرکتی آن کاهش یابد. از سوی دیگر، رعایت اصول صحیح مراقبتی، باعث کاهش درد، جلوگیری از تورم و بازگشت سریعتر توان حرکتی میشود. هدف نهایی این است که زانو به شکلی طبیعی و بدون محدودیت عمل کند تا بتوانید به زندگی روزمره و فعالیتهای عادی بازگردید.
فعالیتهای مجاز و ممنوع بعد از تعویض مفصل زانو
| 🟢 فعالیتهای مجاز بعد از تعویض مفصل زانو | 🔴 فعالیتهای ممنوع بعد از تعویض مفصل زانو |
| راه رفتن سبک با واکر یا عصا از روز دوم یا سوم بعد از عمل، با اجازه پزشک | دویدن، پریدن یا فعالیتهای پرتحرک که فشار ناگهانی به مفصل وارد میکند |
| تمرینات فیزیوتراپی روزانه شامل حرکات خم و باز کردن آرام زانو | نشستن طولانیمدت با زانو خمشده (روی صندلی پایین یا زمین) |
| بالا بردن پا در حالت خوابیده برای بهبود گردش خون و کاهش ورم | زانو زدن یا چمباتمه زدن حتی بعد از چند ماه اول |
| بالا رفتن از پله بهآرامی و با رعایت اصول حرکتی صحیح | نشستن چهارزانو یا دو زانو که باعث خم شدن زیاد مفصل میشود |
| انجام تمرینات در آب (هیدروتراپی) پس از تأیید پزشک | بلند کردن اجسام سنگین یا فشار آوردن ناگهانی به پا |
| پیادهروی کوتاه و منظم روی سطح صاف برای افزایش تحمل وزن | حرکات چرخشی یا پیچشی زانو هنگام ایستادن یا تغییر جهت |
| انجام فعالیتهای سبک روزمره مانند غذا خوردن، مطالعه، کار با رایانه | رانندگی در هفتههای اول (تا بازیابی کامل کنترل پا) |
| استفاده از دوچرخه ثابت با ارتفاع مناسب زین برای تقویت عضلات ران | ورزشهای تماسی مثل فوتبال، بسکتبال یا تنیس |
| انجام حرکات کششی و تقویتی تجویزشده توسط فیزیوتراپیست | بالا رفتن مکرر از پلهها بدون کمک یا استراحت بین آنها |
| بازگشت تدریجی به فعالیتهای اجتماعی و کاری سبک (بعد از ۶ تا ۸ هفته) | ایستادن طولانیمدت بدون حرکت که باعث فشار و تورم در زانو میشود |
نحوه خوابیدن بعد از تعویض مفصل زانو
خوابیدن در وضعیت درست، یکی از مهمترین بخشهای مراقبت بعد از عمل است. بهترین حالت، خوابیدن به پشت است؛ در این وضعیت، زانو در حالت مستقیم قرار میگیرد و فشار زیادی به مفصل وارد نمیشود. میتوانید زیر مچ پا یک بالش بگذارید تا گردش خون بهبود پیدا کند و ورم کاهش یابد، اما هرگز بالش را مستقیماً زیر زانو قرار ندهید چون این کار باعث خم ماندن مفصل و در نهایت سفتی آن میشود.
اگر پس از چند هفته بخواهید به پهلو بخوابید، بهتر است ابتدا با پزشک خود مشورت کنید. معمولاً بعد از شش هفته، خوابیدن به پهلوی مخالف زانوی عملشده مشکلی ایجاد نمیکند. در این حالت حتماً یک بالش ضخیم بین زانوها بگذارید تا هیچ فشاری به مفصل وارد نشود.
در زمان بلند شدن از تخت هم باید احتیاط کنید. ابتدا به پهلوی سالم بچرخید، سپس با کمک دستها بنشینید و در نهایت هر دو پا را همزمان روی زمین بگذارید. حرکات ناگهانی یا چرخاندن زانو در حالیکه هنوز در وضعیت خواب هستید میتواند باعث درد یا التهاب شود.
مراقبت از زخم و بخیه بعد از جراحی
زخم جراحی بهطور طبیعی طی ۱۰ تا ۱۴ روز ترمیم میشود، اما مراقبت صحیح از آن در این مدت بسیار مهم است. محل بخیه باید تمیز و خشک نگه داشته شود. پانسمان را طبق دستور پزشک عوض کنید و هر بار قبل از تعویض پانسمان دستها را کاملاً بشویید یا ضدعفونی کنید.
از دستکاری زخم یا کندن زخمهای برجسته خودداری کنید؛ این کار روند ترمیم را کند میکند و احتمال عفونت را بالا میبرد. اگر قرمزی، تورم غیرعادی، ترشح یا بوی ناخوشایند مشاهده کردید، بلافاصله با پزشک تماس بگیرید. تا زمانی که پزشک اجازه نداده، نباید محل زخم را خیس کنید یا وارد حمام شوید.
پوشیدن لباسهای گشاد و سبک نیز کمک میکند تا زخم کمتر تحریک شود و هوا به آن برسد. زخم تمیز و خشک، بهبود سریعتر و جای بخیه کمتری بهدنبال دارد.
کنترل درد و ورم بعد از تعویض مفصل زانو
در هفتههای اول بعد از جراحی، درد و تورم طبیعی است اما باید مدیریت شود تا شما بتوانید تمرینات بازتوانی را بهدرستی انجام دهید. برای کاهش ورم، پا را هنگام استراحت بالاتر از سطح قلب قرار دهید و در طول روز چند بار از کمپرس سرد استفاده کنید. هر بار استفاده از یخ باید حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه باشد و بین جلسات چند ساعت فاصله بیندازید.
پزشک برای کنترل درد داروهای ضد التهاب و مسکن تجویز میکند. این داروها را دقیقاً طبق برنامه مصرف کنید و از مصرف خودسرانه دارو یا گیاهان دارویی پرهیز کنید، زیرا ممکن است با داروهای تجویزی تداخل داشته باشند.
اگر تورم همراه با قرمزی یا تب باشد، ممکن است نشانه عفونت یا لخته شدن خون باشد که باید فوراً بررسی شود.
فیزیوتراپی و تمرینات حرکتی بعد از تعویض مفصل زانو
فیزیوتراپی بخش مهمی از مراقبتهای بعد از جراحی است و نقشی کلیدی در بازیابی قدرت عضلات و جلوگیری از خشکی مفصل دارد. معمولاً فیزیوتراپی از یکی دو روز پس از عمل آغاز میشود. ابتدا تمرینات سبک برای حرکت دادن آرام مفصل انجام میشود و بهمرور تمرینات مقاومتی و حرکتی پیشرفتهتر به برنامه اضافه میگردد.
تمریناتی مثل بالا آوردن پا در حالت درازکش، خم و راست کردن تدریجی زانو و انقباض عضلات ران از تمرینات پایه هستند. هدف از این تمرینها افزایش جریان خون، جلوگیری از لخته شدن خون در پا و بازگرداندن دامنه حرکتی طبیعی است. استمرار در تمرینها بسیار مهم است. حتی اگر احساس بهبودی دارید، برنامه فیزیوتراپی را ادامه دهید تا عضلات بهطور کامل تقویت شوند.
برخی بیماران، تمرین در آب یا هیدروتراپی نیز باید انجام دهند، چون وزن بدن در آب کمتر است و مفصل تحت فشار قرار نمیگیرد. این روش کمک میکند حرکات بدون درد انجام شوند و عضلات سریعتر به قدرت اولیه بازگردند.
تغذیه مناسب برای بهبود بعد از تعویض مفصل زانو
تغذیه سالم یکی از ارکان اصلی بهبودی است. بدن شما برای ترمیم بافتها، تقویت استخوانها و کاهش التهاب به مواد مغذی نیاز دارد. غذاهای حاوی پروتئین مانند مرغ، ماهی، تخممرغ و حبوبات را در وعدههای غذایی بگنجانید. مصرف سبزیجات و میوههای تازه بهخصوص منابع ویتامین C و K به ترمیم سریعتر زخم کمک میکند.
ویتامین D و کلسیم نیز برای استحکام استخوانها ضروریاند. لبنیات کمچرب، مغزها و ماهیهای چرب از بهترین منابع آن هستند. نوشیدن آب کافی، حذف نمک اضافی و پرهیز از غذاهای فرآوریشده به کاهش ورم و التهاب مفصل کمک میکند.
اگر هم اضافه وزن دارید، کنترل وزن اهمیت زیادی دارد چون فشار زیادی روی مفصل مصنوعی وارد میکند.
جمعبندی
رعایت اصول مراقبتهای بعد از تعویض مفصل زانو مهمترین عامل در موفقیت عمل و بازگشت شما به زندگی عادی است. خوابیدن در وضعیت صحیح، مراقبت از زخم، انجام منظم فیزیوتراپی و داشتن رژیم غذایی متعادل همگی در تسریع روند بهبودی نقش دارند.
اگر در دوران نقاهت با مشکلی روبهرو شدید یا لنگش، درد و ورم بیش از حد داشتید، بهتر است برای بررسی دقیقتر با پزشک خود مشورت کنید.
دکتر علیرضا منافی، بهترین دکتر ارتوپد در تهران، با تجربه فراوان در جراحیهای زانو و لگن، میتواند با برنامه درمانی و مراقبتی اختصاصی، شما را در این مسیر همراهی کند تا بهترین نتیجه ممکن از عمل خود بگیرید.
مشاوره و رزرو نوبت از دکتر علیرضا منافی