لنگیدن بعد از عمل استئوتومی لگن در برخی بیماران و به‌خصوص در مراحل ابتدایی بازتوانی ممکن است دیده شود؛ زیرا پس از جراحی، عضلات اطراف لگن و ران ضعیف می‌شوند و بیمار ممکن است برای مدتی الگوی طبیعی راه رفتن خود را از دست بدهد. میزان و مدت این مشکل به نوع جراحی، وضعیت قبل از عمل و روند توانبخشی بستگی دارد.
اما اگر لنگیدن با گذشت زمان بهتر نشود یا همراه با درد شدید، ضعف قابل‌توجه یا مشکل در تحمل وزن باشد، نباید آن را صرفا بخشی از دوره نقاهت در نظر گرفت. در ادامه مهم‌ترین علت‌های لنگیدن و عواملی را که می‌توانند به بازگشت الگوی طبیعی راه رفتن کمک کنند بررسی می‌کنیم.
خلاصه مهم درباره لنگیدن پس از استئوتومی لگن
برای تصمیم‌گیری اولیه، باید به روند علائم توجه کرد، نه فقط وجود یا نبود لنگش. جدول زیر تفاوت میان وضعیت‌هایی را نشان می‌دهد که معمولاً در دوره بهبودی دیده می‌شوند و مواردی که بهتر است با تیم درمان مطرح شوند.
| وضعیت | تفسیر احتمالی | اقدام مناسب |
|---|---|---|
| لنگش خفیف که به‌تدریج کمتر می‌شود | ضعف عضله و سازگاری با الگوی جدید راه رفتن | ادامه برنامه مجاز توانبخشی و پیگیری منظم |
| لنگش هنگام برداشتن عصا یا واکر | تحمل وزن یا کنترل عضلات هنوز کامل نیست | کاهش شتاب در کنار گذاشتن وسیله کمکی و مشورت با فیزیوتراپیست |
| لنگش همراه با درد رو به افزایش | فشار بیش از حد، التهاب یا علت نیازمند بررسی | اطلاع به جراح یا تیم درمان |
| ناتوانی ناگهانی در تحمل وزن | وضعیت غیرمعمول پس از عمل | ارزیابی پزشکی سریع |
| تب، ترشح زخم یا قرمزی پیشرونده | احتمال عارضه پس از جراحی | تماس فوری با پزشک یا مراجعه برای ارزیابی |
چرا بعد از استئوتومی لگن لنگیدن ایجاد می‌شود؟
راه رفتن طبیعی به هماهنگی استخوان لگن، مفصل ران، عضلات سرینی، عضلات ران، تعادل و کنترل درد وابسته است. پس از استئوتومی، استخوان برش داده و در موقعیت برنامه‌ریزی‌شده تثبیت می‌شود؛ بنابراین بدن برای مدتی با شرایط تازه‌ای روبه‌رو است. لنگش در این دوره همیشه نشانه شکست درمان نیست، اما علت آن باید در چارچوب مرحله نقاهت بررسی شود.
1- درد و محافظت ناخودآگاه از سمت جراحی‌شده
درد باعث می‌شود فرد زمان کمتری روی پای عمل‌شده بایستد یا گام کوتاه‌تری بردارد. این واکنش محافظتی ممکن است به صورت لنگش دیده شود. درد خفیف تا متوسط که با استراحت، داروهای تجویزشده و رعایت محدودیت‌های فعالیت کنترل می‌شود، در اوایل نقاهت می‌تواند قابل انتظار باشد؛ اما درد شدید، تازه یا رو به افزایش طبیعی تلقی نمی‌شود.
مشاوره و رزرو نوبت از دکتر علیرضا منافی
2- ضعف عضلات اطراف مفصل ران
عضلات سرینی، به‌ویژه عضلاتی که لگن را هنگام ایستادن روی یک پا پایدار نگه می‌دارند، بعد از جراحی و کاهش فعالیت ضعیف می‌شوند. اگر این عضلات نتوانند لگن را کنترل کنند، تنه ممکن است به یک سمت متمایل شود یا لگن هنگام راه رفتن پایین بیفتد. این الگو معمولاً با تمرین هدفمند و پیشرفت تدریجی توانبخشی بهتر می‌شود.
3- محدودیت تحمل وزن و وابستگی زودهنگام به کنار گذاشتن عصا
بسته به نوع استئوتومی، روش تثبیت، کیفیت استخوان و نظر جراح، ممکن است برای مدتی تحمل وزن کامل مجاز نباشد. برداشتن زودهنگام واکر یا عصا می‌تواند لنگش را تشدید کند، زیرا فرد هنوز قدرت و کنترل کافی ندارد. وسیله کمکی فقط نشانه ضعف نیست؛ در بسیاری از موارد ابزاری برای محافظت از استخوان در حال جوش خوردن و جلوگیری از راه رفتن با الگوی نادرست است.
چه مدت لنگیدن بعد از عمل می‌تواند ادامه داشته باشد؟
زمان بهبود لنگش برای همه افراد یکسان نیست. نوع استئوتومی لگن، علت اصلی جراحی، میزان اصلاح استخوان، سن، وضعیت عضلات پیش از عمل، وجود درد کمر یا زانو، روند جوش خوردن استخوان و پایبندی به برنامه توانبخشی همگی اثرگذارند. به همین دلیل مقایسه خود با تجربه دیگران یا تعیین یک زمان قطعی برای راه رفتن طبیعی معمولاً مفید نیست.
در مراحل ابتدایی، لنگش ممکن است به دلیل استفاده از واکر یا عصا و محدودیت تحمل وزن واضح باشد. با اجازه جراح برای افزایش تدریجی بارگذاری و تقویت عضلات، انتظار می‌رود الگوی راه رفتن به مرور بهتر شود. گاهی پس از شروع راه رفتن بدون وسیله کمکی، لنگش خفیف دوباره نمایان می‌شود؛ این موضوع می‌تواند نشان دهد که حذف وسیله کمکی زود بوده یا بدن به زمان و تمرین بیشتری نیاز دارد.
معیار مهم، روند کلی بهبود است. اگر مسافت قابل راه رفتن، کنترل درد و تعادل در طول زمان بهتر می‌شود، معمولاً نشانه امیدوارکننده‌ای است. در مقابل، لنگشی که ثابت مانده، شدیدتر می‌شود یا پس از یک دوره بهبود دوباره به شکل قابل توجه برمی‌گردد، باید در ویزیت پیگیری مطرح شود.
استئوتومی لگن
استئوتومی زانو
جراحی پای پرانتزی
جراحی پای ضربدری
نقش فیزیوتراپی در کاهش لنگش پس از استئوتومی لگن
فیزیوتراپی فقط مجموعه‌ای از تمرین‌ها نیست؛ هدف آن بازگرداندن حرکت ایمن، کنترل عضلات، تعادل و الگوی صحیح راه رفتن است. برنامه تمرینی باید با دستور جراح درباره دامنه حرکت، تحمل وزن و زمان جوش خوردن استخوان هماهنگ باشد. تمرین نامناسب یا پیشرفت سریع‌تر از توصیه درمانی می‌تواند درد و لنگش را تشدید کند.
1) بازآموزی راه رفتن
فیزیوتراپیست به بیمار کمک می‌کند طول گام، زمان تماس پا با زمین، وضعیت تنه و استفاده درست از واکر یا عصا را اصلاح کند. هدف این نیست که بیمار هرچه زودتر وسیله کمکی را کنار بگذارد؛ هدف این است که هنگام کنار گذاشتن آن، راه رفتن با کنترل کافی و بدون جبران‌های مضر انجام شود.
2) تقویت تدریجی عضلات و تمرین تعادل
تقویت عضلات سرینی، عضلات ران و عضلات مرکزی بدن می‌تواند به پایداری لگن کمک کند. نوع تمرین، تعداد تکرار و زمان شروع باید فردی باشد. تمرینی که برای یک بیمار مناسب است، ممکن است برای فرد دیگری در همان مرحله مناسب نباشد؛ به‌ویژه اگر محدودیت حرکتی یا تحمل وزن خاصی پس از عمل برای او تعیین شده باشد.
3) کنترل درد و تورم برای راه رفتن بهتر
درد کنترل‌نشده باعث می‌شود مغز همچنان الگوی محافظتی لنگیدن را حفظ کند. استفاده درست از داروهای تجویزشده، استراحت نسبی، تغییر وضعیت، یخ‌گذاری در صورت تأیید تیم درمان و پرهیز از فعالیتی که علائم را تشدید می‌کند، می‌تواند کیفیت تمرین و راه رفتن را بهتر کند.
اشتباهات رایج که لنگش را طولانی‌تر می‌کنند
بخشی از طولانی شدن لنگش به خطاهای قابل اصلاح در دوره نقاهت مربوط است. رعایت برنامه شخصی جراح و توانبخشی، معمولاً از دنبال کردن توصیه‌های عمومی در شبکه‌های اجتماعی یا مقایسه با دیگران ایمن‌تر است.
- کنار گذاشتن واکر یا عصا فقط به دلیل احساس عجله یا مقایسه با دیگران، پیش از آنکه راه رفتن بدون لنگش قابل کنترل باشد.
- افزایش ناگهانی مسافت پیاده‌روی، تعداد پله‌ها یا فعالیت‌های روزمره و نادیده گرفتن درد و خستگی روز بعد.
- انجام تمرین‌های سنگین، کششی یا مقاومتی بدون تأیید برنامه توانبخشی پس از عمل.
- راه رفتن با درد قابل توجه و تکرار الگوی نادرست به جای توقف، استراحت و اصلاح تکنیک.
- بی‌توجهی به کفش نامناسب، اختلاف طول ظاهری پا در دوره نقاهت یا دردهای هم‌زمان کمر و زانو.
- قطع ویزیت‌های پیگیری در حالی که لنگش بهبود پیدا نکرده یا روند آن نامشخص است.
گاهی بیمار برای جلوگیری از لنگش، به سمت مقابل بدن خم می‌شود یا فشار بیشتری بر زانوی سالم وارد می‌کند. این جبران‌ها ممکن است در کوتاه‌مدت راه رفتن را آسان‌تر نشان دهند، اما اگر پایدار بمانند می‌توانند درد در کمر، زانو یا عضلات اطراف لگن ایجاد کنند. اصلاح زودهنگام الگوی حرکت اهمیت دارد.
✍️ بیشتر بدانید: راه رفتن بعد از تعویض مفصل لگن
چه زمانی لنگیدن بعد از عمل استئوتومی لگن نیاز به مراجعه دارد؟
هر لنگشی اورژانسی نیست، اما برخی نشانه‌ها نباید تا ویزیت معمول بعدی نادیده گرفته شوند. اگر درباره میزان مجاز تحمل وزن یا نوع راه رفتن تردید دارید، بهترین کار تماس با جراح یا تیم درمانی است؛ زیرا توصیه دقیق به نوع عمل و روند بهبودی شما بستگی دارد.
- دردی که ناگهان شدید شده، با استراحت و درمان تجویزشده آرام نمی‌شود یا نسبت به روزهای قبل واضح‌تر است.
- ناتوانی جدید در ایستادن یا تحمل وزن روی پای عمل‌شده.
- لنگش رو به بدتر شدن پس از دوره‌ای که روند بهبودی قابل قبول بوده است.
- احساس ناپایداری شدید، صدای غیرعادی همراه با درد، یا محدودیت حرکتی تازه در مفصل ران.
- تب، لرز، قرمزی پیشرونده، گرمی قابل توجه، ترشح از زخم یا باز شدن زخم.
- تورم و درد غیرعادی ساق پا، تنگی نفس یا درد قفسه سینه که نیازمند دریافت مراقبت فوری پزشکی است.
در ویزیت، بهترین جراح تعویض مفصل لگن وضعیت زخم، دامنه حرکت، قدرت عضلات، الگوی راه رفتن و تصاویر کنترلی را بررسی می کند. گاهی فقط اصلاح برنامه فعالیت یا فیزیوتراپی کافی است، اما در برخی شرایط به بررسی بیشتر برای ارزیابی استخوان، پیچ‌ها یا عوامل دیگر نیاز خواهد بود. تشخیص علت با معاینه و اطلاعات دوره پس از عمل امکان‌پذیرتر از قضاوت صرفاً بر اساس شدت لنگش است.
چگونه به راه رفتن طبیعی‌تر کمک کنیم؟
بهترین رویکرد، پیشرفت تدریجی و منظم است. راه رفتن طبیعی‌تر با ترکیب محافظت از محل جراحی، کنترل درد، تقویت عضلات و تمرین درست ایجاد می‌شود؛ نه با تحمل فشار بیشتر از حد مجاز. هدف کوتاه‌مدت می‌تواند راه رفتن ایمن با وسیله کمکی و بدون تشدید علائم باشد، نه الزاماً راه رفتن سریع بدون عصا.
دستورهای جراح درباره میزان تحمل وزن، زمان مجاز رانندگی، پله‌رفتن، خوابیدن، بازگشت به کار و ورزش باید اولویت داشته باشد. ثبت ساده علائم مانند میزان درد، مسافت راه رفتن، نیاز به وسیله کمکی و تغییر لنگش می‌تواند در ویزیت‌های پیگیری به تصمیم‌گیری دقیق‌تر کمک کند. دکتر علیرضا منافی، فلوشیپ جراحی هیپ و لگن در ارزیابی پس از جراحی به مجموع علائم، معاینه و روند تصویربرداری توجه می‌کند تا مشخص شود لنگش با روند مورد انتظار نقاهت هماهنگ است یا به تنظیم درمان و توانبخشی نیاز دارد.
لنگش را نشانه‌ای برای تنظیم مسیر بهبودی بدانید..
لنگیدن پس از استئوتومی لگن اغلب بخشی از مسیر بازگشت تدریجی به حرکت است، اما روند آن اهمیت زیادی دارد. بهبود تدریجی، کنترل درد و افزایش توانایی راه رفتن نشانه‌های مطلوب‌تری هستند؛ در حالی که بدتر شدن لنگش، درد شدید، ناتوانی ناگهانی در تحمل وزن یا علائم عفونت نیاز به پیگیری زودتر دارند.
اگر لنگش شما طولانی شده، با درد یا نگرانی همراه است، یا نمی‌دانید چه زمانی باید وسیله کمکی را کنار بگذارید، معاینه و بررسی برنامه توانبخشی می‌تواند از ادامه یک الگوی حرکتی نادرست جلوگیری کند. برای ارزیابی تخصصی مشکلات لگن و پیگیری دوره نقاهت، می‌توانید جهت مشاوره با دکتر علیرضا منافی اقدام کنید.
*~ سوالات متداول درباره لنگیدن بعد از عمل استئوتومی لگن ~*
لنگش خفیف تا متوسط در دوره ابتدایی می‌تواند به درد، ضعف عضلات و محدودیت تحمل وزن مربوط باشد. طبیعی بودن آن به زمان پس از عمل، روند بهبود و دستورهای جراح بستگی دارد. لنگش شدید، رو به افزایش یا همراه با علائم هشدار باید بررسی شود.
معمولاً خیر. کنار گذاشتن عصا باید بر اساس اجازه جراح، توانایی تحمل وزن و کیفیت راه رفتن انجام شود. اگر بدون عصا لنگش واضح دارید، ممکن است هنوز برای کاهش تدریجی وابستگی به آن زود باشد.
برنامه توانبخشی برای بسیاری از بیماران نقش مهمی در بازگشت حرکت و کنترل عضلات دارد، اما نوع، زمان شروع و شدت آن باید طبق توصیه جراح و شرایط فرد تعیین شود. برخی محدودیت‌ها در مراحل اولیه برای محافظت از استخوان ضروری هستند.
به جای افزایش خودسرانه تمرین یا فشار بیشتر، موضوع را در پیگیری با جراح یا فیزیوتراپیست مطرح کنید. بررسی درد، قدرت عضلات، نحوه استفاده از وسیله کمکی و روند جوش خوردن استخوان می‌تواند علت را روشن کند.
گاهی احساس اختلاف طول پا در دوره نقاهت به علت وضعیت عضلات، تورم، محدودیت حرکت یا تغییر الگوی ایستادن ایجاد می‌شود و لزوما به معنای اختلاف واقعی طول استخوان نیست. ارزیابی بالینی مشخص می‌کند که آیا به اقدام خاصی نیاز وجود دارد یا خیر.