لخته خون بعد از تعویض مفصل زانو زمانی پیش میآید که خون در رگهای عمقی پا جمع میشود و به شکل تودهای سفت درمیآید که به آن ترومبوز یا DVT میگویند. اگر این لخته به موقع درمان نشود، ممکن است به ریه برود و عارضه خطرناکی به نام آمبولی ایجاد کند.
اما جای نگرانی نیست. چون اگر علتها، علائم هشداردهنده و راههای پیشگیری از لخته را بشناسید، میتوان خیلی راحت آن را کنترل کرد. در ادامه توضیح میدهیم چرا بعد از تعویض مفصل زانو ممکن است لخته خون تشکیل شود و چطور باید آن را درمان یا از آن پیشگیری کرد.
چرا بعد از تعویض مفصل زانو لخته خون ایجاد میشود؟
بعد از جراحی، بدن مدتی در حالت استراحت و بیتحرکی قرار میگیرد. همین بیحرکتی باعث میشود جریان خون در پاها کندتر شود و زمینه برای تشکیل لخته خون که از عوارض تعویض مفصل لگن است فراهم گردد. در واقع بدن به طور طبیعی تمایل دارد برای جلوگیری از خونریزی، در محل آسیبدیده لخته ایجاد کند، اما گاهی این واکنش بیش از حد اتفاق میافتد.
از طرف دیگر، در حین عمل، رگهای کوچک پا ممکن است تحت فشار یا تحریک قرار بگیرند. این موضوع هم باعث میشود احتمال لخته شدن بالا برود. عواملی مثل افزایش سن، اضافهوزن، سابقه قبلی لخته، بیماریهای قلبی و مصرف دخانیات نیز خطر را بیشتر میکنند.
به طور کلی، هرچه تحرک کمتر و جریان خون کندتر باشد، احتمال ایجاد DVT بالاتر میرود. به همین خاطر است که پزشکها تأکید میکنند بعد از عمل تا جایی که ممکن است زودتر حرکت کنید.
علائم لخته خون بعد از تعویض مفصل زانو چیست؟
علائم این عارضه در ابتدا خفیفاند و ممکن است با درد یا ورم طبیعی بعد از جراحی اشتباه گرفته شوند. اما با گذشت زمان، نشانهها واضحتر و شدیدتر میشوند.
مهمترین علائم لخته خون بعد از تعویض مفصل زانو عبارتاند از:
- تورم غیرعادی در پا (معمولاً در ساق یا ران و فقط در یک پا)
- درد یا احساس سنگینی در پا که در حالت ایستاده یا راه رفتن بیشتر میشود
- قرمزی یا تغییر رنگ پوست در ناحیه درگیر
- گرمی یا داغی پوست پا در مقایسه با سمت دیگر
- سفتی یا حساسیت در ساق پا هنگام لمس
- در موارد شدید تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه یا سرفه خشک که میتواند نشانه آمبولی ریه باشد و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد
تشخیص لخته خون بعد از تعویض مفصل
پزشک در اولین قدم پا را معاینه میکند تا تورم، درد یا تغییر رنگ پوست را بررسی کند. بعد از آن معمولاً سونوگرافی داپلر انجام میشود؛ روشی غیرتهاجمی که جریان خون در رگها را نشان میدهد و دقیقترین راه برای تشخیص DVT است.
در بعضی موارد، آزمایش D-dimer هم انجام میشود. این آزمایش اگر بالا باشد، احتمال وجود لخته را بیشتر میکند، اما نتیجه منفی آن معمولاً به معنی نبود ترومبوز است. اگر پزشک مشکوک به آمبولی ریه باشد، ممکن است سیتی آنژیوگرافی یا MRI هم درخواست کند.
تشخیص زودهنگام خیلی مهم است، چون درمان سریع جلوی بزرگ شدن لخته و عوارض بعدی را میگیرد. به همین دلیل هر علامت مشکوکی باید جدی گرفته شود.
درمان لخته خون بعد از تعویض مفصل زانو
این عارضه با استفاده از داروهای ضد انعقاد قابل درمان است؛ داروهایی مثل هپارین، وارفارین، آپیکسابان یا ریواروکسابان که از بزرگ شدن لخته جلوگیری میکنند و کمک میکنند بدن بهتدریج آن را حل کند. مدت درمان معمولاً بین سه تا شش ماه است و باید زیر نظر پزشک انجام شود.
در مواردی که لخته بزرگ یا خطرناک باشد، ممکن است از داروهای ترومبولیتیک (حلکننده لخته) استفاده شود. این داروها معمولاً در بیمارستان تزریق میشوند و نیاز به مراقبت دارند.
در شرایط خیلی خاص هم که شدت عارضه بالا باشد، پزشک ممکن است فیلتر مخصوصی در ورید زیر شکم (IVC filter) بگذارد تا از حرکت لختهها به سمت ریه جلوگیری کند.
پیشگیری از لخته خون بعد از تعویض مفصل زانو
پیشگیری از تشکیل لخته خون بعد از جراحی زانو یکی از مهمترین مراحل مراقبت های پس از عمل تعویض مفصل زانو است. بیشتر موارد این عارضه با رعایت چند اقدام ساده و تحت نظر پزشک قابل کنترل است.
اقدامات مؤثر برای پیشگیری از لخته خون بعد از تعویض مفصل زانو شامل موارد زیر میشود:
- شروع حرکات ساده پا و راه رفتن طبق دستور پزشک، معمولاً از یک تا دو روز بعد از عمل
- استفاده از جوراب ضدورید (الاستیک) برای بهبود جریان خون و کاهش تورم
- تزریق یا مصرف داروهای ضدانعقاد خون مانند هپارین یا وارفارین طبق تجویز پزشک
- بالا نگه داشتن پا هنگام استراحت برای کاهش تجمع خون در اندام تحتانی
- نوشیدن آب کافی و تغذیه مناسب رای حفظ جریان طبیعی خون
- پرهیز از نشستن یا دراز کشیدن طولانیمدت بهویژه در روزهای اول بعد از جراحی
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
هر زمان بعد از جراحی، متوجه تورم، درد یا قرمزی غیرطبیعی در پا شدید، باید سریع با پزشک تماس بگیرید. بهویژه اگر پا در لمس گرمتر از حالت معمول است یا احساس سنگینی دارید.
در صورت بروز تنگی نفس، درد قفسه سینه یا تپش قلب هم باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید، چون اینها نشانههای آمبولی ریه هستند و نیاز به اقدام فوری دارند.
اگر در حال حاضر عمل تعویض مفصل زانو انجام دادهاید یا بهزودی قرار است انجام دهید، بهتر است قبل از هر چیز درباره پیشگیری از لخته خون با پزشک خود مشورت کنید.
دکتر علیرضا منافی، بهترین دکتر تعویض مفصل زانو، با تجربه بالا در عمل تعویض مفصل زانو، برنامه دقیقی برای مراقبت بعد از جراحی ارائه میدهد تا روند بهبودیتان با آرامش و بدون عارضه طی شود.
مشاوره و رزرو نوبت از دکتر علیرضا منافی