درمان شکستگی زانو بعد از آسیبدیدگی این مفصل باید سریعا انجام شود. زانو بهخاطر موقعیتش در بدن، یکی از پرکاربردترین مفاصل ماست. وقتی آسیب میبیند، نهتنها درد و محدودیت حرکتی بهوجود میآورد، بلکه میتواند کیفیت زندگی را برای مدتی پایین بیاورد.
در این مقاله، به تمام سؤالاتی که درباره درمان شکستگی زانو ذهن شما را درگیر کرده، پاسخ میدهیم. از اینکه چه نوع شکستگیهایی داریم تا اینکه درمان چقدر طول میکشد، آیا همیشه به جراحی نیاز است یا خیر، و چه مراقبتهایی بعد از آن باید انجام شود.
چرا درمان شکستگی زانو باید جدی گرفته شود؟
شاید برای خیلیها شکستگی زانو مثل یک درد موقتی به نظر برسد. اما اگر این نوع آسیبها بهدرستی درمان نشوند، ممکن است عوارض طولانیمدت مثل درد مزمن، ناتوانی حرکتی یا حتی تغییر شکل مفصل بهوجود بیاید.
بهخصوص در مواردی که استخوان بهدرستی جوش نمیخورد یا به انداره کافی بیحرکت نگه نمیدارید، مفصل زانو ممکن است دیگر مثل قبل کار نکند. به همین دلیل درمان شکستگی زانو نباید با حدس و گمان یا درمانهای خانگی انجام شود، حتما باید به بهترین جراح ارتوپد مراجعه کنید.
زانو چگونه میشکند؟
قبل از اینکه سراغ درمان برویم، بد نیست بدانیم زانو کجای بدن قرار دارد و شکستگیهایش چطور اتفاق میافتند. زانو جاییست که استخوان ران، استخوان درشتنی (ساق پا) و کشکک (پاتلا) به هم میرسند. هر کدام از این استخوانها ممکن است در اثر ضربه، سقوط یا تصادف بشکنند.
مثلاً ممکن است:
- کشکک ترک بخورد یا بشکند.
- قسمت پایینی ران درست بالای مفصل زانو آسیب ببیند.
- قسمت بالایی ساق پا (تیبیا) در نزدیکی زانو بشکند.
نوع شکستگی، تعیینکننده نوع درمان شکستگی زانو است. بعضی شکستگیها بدون جابهجاییاند و فقط نیاز به بیحرکتی دارند. برخی دیگر کاملاً جابهجا شدهاند و بدون جراحی قابل ترمیم نیستند.
روشهای درمان شکستگی زانو
هیچ درمانی برای همه مناسب نیست. نوع درمان شکستگی زانو به عواملی مثل سن بیمار، محل شکستگی، شدت آن و میزان آسیب به بافتهای اطراف بستگی دارد. در ادامه با دو روش کلی درمان آشنا میشویم:
درمان بدون جراحی (روش محافظهکارانه)
در مواردی که استخوان دچار ترک یا شکستگی ساده شده و جابهجایی ندارد، معمولاً نیازی به جراحی نیست. در این شرایط، پزشک سعی میکند با بیحرکت نگه داشتن زانو، به بدن فرصت بدهد تا خودش شکستگی را ترمیم کند.
این روش معمولاً شامل موارد زیر میشود:
- آتلبندی یا گچ گرفتن برای ثابت نگه داشتن استخوان شکسته
- استراحت نسبی برای کاهش حرکت و فشار روی زانو
- داروهای ضد درد و ضد التهاب برای کنترل درد و تورم
- بررسیهای منظم با عکسبرداری برای اطمینان از روند درست ترمیم
اگر بیمار همه توصیهها را رعایت کند، معمولاً طول درمان بین ۶ تا ۸ هفته خواهد بود. در طول این مدت، هرگونه فشار ناگهانی یا حرکت غیرضروری میتواند ترمیم را بههم بزند. بنابراین حتما باید توصیه های پزشک را رعایت کنید.
آیا درمان غیرجراحی جواب میدهد؟
اگر شکستگی جابهجا شده باشد، یا چند تکه شده باشد، یا به بافتهای مفصلی آسیب رسانده باشد، نمیتوان به گچ گرفتن اکتفا کرد. در چنین شرایطی، برای بازیابی عملکرد طبیعی زانو، جراحی بهترین انتخاب است. اما تا وقتی شرایط شکستگی اجازه دهد، معمولاً تلاش بر این است که بیمار بدون جراحی بهبود پیدا کند.
درمان شکستگی زانو با جراحی
وقتی شدت آسیب بیشتر از آن است که با گچ گرفتن یا آتل قابل کنترل باشد، راهحل نهایی جراحی است. این مورد مخصوصاً در شکستگیهایی که استخوان از جای خود خارج شده، یا مفصل درگیر شده، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در این روش، هدف اصلی این است که استخوانها دقیقاً در جای درست قرار بگیرند و ثبات لازم برای ترمیم ایجاد شود. اگر سطح مفصل زانو آسیب دیده باشد، بازسازی کامل آن ضروری است تا در آینده دچار آرتروز یا محدودیت حرکتی نشوید.
جراحی چطور انجام میشود؟
پزشک با استفاده از روشهای مختلف، استخوانها را در محل درست خود قرار میدهد و آنها را با ابزارهایی مانند پیچ، پلاک یا میله داخل استخوان ثابت نگه میدارد.
چند مورد از رایجترین تکنیکها:
- پلاک و پیچ فلزی برای تثبیت استخوانهای شکسته
- میله داخل استخوان (Nail) بیشتر در شکستگیهای ساق
- سیم یا پیچهای کوچک برای کشکک در شکستگیهای کشکک زانو
- تعویض مفصل زانو در صورت آسیب شدید به مفصل
مدت زمان جراحی بسته به نوع شکستگی و وضعیت بیمار متفاوت است، اما معمولاً بین یک تا دو ساعت طول میکشد. اغلب بیماران همان شب یا روز بعد از عمل مرخص میشوند.
مراقبتهای بعد از درمان شکستگی زانو
چه با جراحی درمان شوید، چه بدون جراحی، مراقبتهای بعد از درمان، اهمیت خیلی زیادی دارد. این مرحله تأثیر زیادی در کیفیت نهایی بهبودی دارد. اگر این بخش جدی گرفته نشود، احتمال عوارض، خشکی مفصل یا حتی جوش نخوردن استخوان بالا میرود.
مهمترین اقدامات مراقبتی:
- استراحت بهموقع و کافی، مخصوصاً در روزهای اول
- بالا نگه داشتن پا برای کاهش ورم و کمک به گردش خون
- استفاده از داروها طبق نسخه پزشک
- عدم فشار روی پا تا زمانی که پزشک اجازه نداده
- بررسی منظم با عکسبرداری برای پیگیری ترمیم استخوان
در کنار این موارد، روانسازی مفصل، پیشگیری از لخته شدن خون، و مدیریت درد نیز اهمیت زیادی دارند.
فیزیوتراپی بعد از درمان شکستگی زانو؛ نادیدهاش نگیرید
یکی از اشتباهات رایج بیماران این است که بعد از برداشتن گچ یا پایان جراحی، تصور میکنند درمان شکستگی زانو تمام شده است؛ در حالیکه تا زمانی که زانو مثل قبل حرکت نکند و عضلات اطراف آن قدرت کافی نداشته باشند، درمان کامل نشده است.
فیزیوتراپی چه کمکی میکند؟
- جلوگیری از خشکی مفصل
- افزایش قدرت عضلات اطراف زانو
- بازگشت دامنه کامل حرکتی
- کاهش درد و التهاب مزمن
معمولاً فیزیوتراپی از هفتههای ابتدایی شروع میشود، البته با هماهنگی پزشک. شدت و مدت جلسات بستگی به نوع درمان و پیشرفت بیمار دارد.
طول درمان شکستگی زانو چقدر است؟
پاسخ قطعی برای این سؤال وجود ندارد، چون بسته به نوع شکستگی، روش درمان و شرایط عمومی بدن، مدت زمان بهبودی متفاوت خواهد بود.
با این حال، بهطور میانگین میتوان گفت:
- در درمان غیرجراحی، ترمیم استخوان حدود ۶ تا ۸ هفته طول میکشد.
- در درمان جراحی، این زمان ممکن است کمی بیشتر شود، بهویژه اگر شکستگی پیچیده بوده باشد.
اما این فقط ترمیم استخوان است. بازگشت کامل به فعالیتهای روزمره یا ورزشی ممکن است بین ۲ تا ۴ ماه زمان ببرد.
عوارض احتمالی عدم درمان شکستگی زانو
درمان اصولی معمولاً بدون مشکل خاصی پیش میرود، ولی اگر مراقبتها ناقص باشند یا تأخیر در درمان ایجاد شود، احتمال برخی عوارض وجود دارد.
رایجترین عوارض:
- خشکی مفصل و کاهش دامنه حرکت
- درد مداوم یا التهاب مزمن
- جوش نخوردن کامل استخوان یا جوشخوردگی ناقص
- آرتروز زودرس زانو
- عفونت (در موارد جراحی)
بیشتر بخوانید: جراحی تعویض مفصل لگن
چه زمانی باید برای درمان به متخصص ارتوپدی مراجعه کرد؟
اگر بعد از زمین خوردن یا تصادف، علائمی مثل درد شدید زانو، ورم، ناتوانی در راه رفتن، یا صدای غیرعادی احساس کردید، حتماً باید معاینه شوید. درمان زودهنگام، جلوی بسیاری از مشکلات را میگیرد.
در صورتی که آسیب شدید باشد یا استخوانها جابهجا شده باشند، حتماً باید نزد یک متخصص ارتوپدی با تجربه مراجعه کنید؛ کسی که با آناتومی زانو آشنا باشد و در درمان شکستگیهای این ناحیه مهارت کافی داشته باشد.
چرا دکتر علیرضا منافی؟
دکتر علیرضا منافی، فلوشیپ فوق تخصصی جراحی هیپ و لگن، با سالها تجربه در درمان شکستگیهای پیچیده اندام تحتانی، یکی از بهترین دکتر ارتوپد تهران است.
دکتر منافی با دقت بالا در تشخیص، استفاده از روشهای نوین درمان و توجه کامل به روند بهبودی بیماران، مسیر درمان را با اطمینان و آرامش برای شما دنبال میکند.
دکتر علیرضا منافی
فلوشیپ جراحی هیپ و لگن
تهران، خیابان شریعتی، خ یخچال، خ کینژاد، نبش خ قریب، ساختمان پزشکان دکتر قریب، طبقه ۱، واحد ۲۲
مسیریابی در گوگلمپزمان حضور: یکشنبه و سهشنبه – 16 تا 20
شکستگی زانو شاید در برخی مواقع عارضه خاصی نداشته باشد، اما اگر به آن بیتوجهی شود، ممکن است عوارضی بهمراتب جدیتر در آینده بهوجود بیاورد. آنچه مهم است، تشخیص دقیق، انتخاب بهترین روش درمان شکستگی زانو و مراقبت کامل تا پایان مسیر است. با رعایت این مراحل و انتخاب پزشک متخصص، میتوان اطمینان داشت که زانو دوباره مثل قبل، بدون درد و محدودیت، کار خواهد کرد.
سوالات متداول در مورد درمان شکستگی زانو
خیر. بسیاری از شکستگیهای زانو، بهویژه مواردی که جابهجایی ندارند یا ترکدار هستند، با درمان غیرجراحی مثل آتلبندی یا گچ گرفتن بهبود پیدا میکنند. تصمیم نهایی بستگی به نوع شکستگی و نظر متخصص دارد.
طول درمان بسته به نوع شکستگی، سن بیمار و روش درمان متفاوت است. در درمانهای غیرجراحی معمولاً ۶ تا ۸ هفته طول میکشد تا استخوان جوش بخورد. در موارد جراحی، این زمان ممکن است بیشتر باشد و معمولاً با یک دوره فیزیوتراپی ادامه پیدا میکند.
تا زمانی که پزشک اجازه نداده، نباید به زانو فشار وارد شود. معمولاً پس از چند هفته و با شروع فیزیوتراپی، امکان راه رفتن با عصا یا واکر بهتدریج فراهم میشود. زمان دقیق آن کاملاً وابسته به وضعیت درمان است.
در صورتی که درمان بهموقع و کامل انجام شود، معمولاً مشکلی پیش نمیآید. اما اگر درمان نادیده گرفته شود یا مراقبتهای بعدی جدی گرفته نشوند، احتمال بروز عوارضی مثل خشکی مفصل، درد مزمن یا کاهش دامنه حرکت وجود دارد.
بله. چه درمان شما جراحی بوده باشد و چه بدون جراحی، فیزیوتراپی نقش مهمی در بازیابی کامل حرکات زانو دارد. این مرحله کمک میکند عضلات اطراف مفصل تقویت شوند و انعطافپذیری مفصل به حالت قبل برگردد.