استئوتومی زانو یکی از روشهای جراحی است که برای اصلاح انحراف پا و کاهش فشار روی مفصل زانو به کار میرود. در این عمل، جراح با برش استخوان ساق یا ران، زاویه قرارگیری استخوان را تغییر میدهد تا توزیع وزن بدن روی زانو متعادلتر شود.
در نتیجه این جراحی درد زانو کمتر میشود، روند تخریب غضروف کند میگردد و میتوانید برای مدت بیشتری از مفصل طبیعی خود استفاده کنید. اگر نمیدانید که استئوتومی زانو چیست؟ چرا و چگونه انجام میشود؟ در ادامه، همراه ما باشید تا هر آنچه را که باید بدانید، بهطور کامل بررسی کنیم.
استئوتومی زانو چیست و چرا انجام میشود؟
استئوتومی زانو زمانی انجام میشود که فشار روی زانو به شکل نامتقارن وارد میشود. مثلاً در زانوی پرانتزی، بار اصلی بدن روی قسمت داخلی مفصل قرار دارد و این موضوع باعث ساییدگی و درد در همان بخش میشود. یا در زانوی ضربدری، فشار روی بخش بیرونی زانو بیشتر است و جراح با برش استخوان و تغییر زاویه آن، فشار را از بخشی که آسیب بیشتری دیده برداشته و آن را به قسمت سالم منتقل میکند.
دلیل انجام استئوتومی، حفظ مفصل طبیعی بیمار است. بر خلاف تعویض مفصل زانو که کل سطح مفصلی برداشته و با پروتز جایگزین میشود، در این روش تلاش میشود با تغییر بیومکانیک بدن، فرسایش مفصل کندتر شود و عملکرد طبیعی زانو بیشتر حفظ گردد.
چه کسانی کاندید عمل استئوتومی زانو هستند؟
بهترین افراد برای انجام استئوتومی کسانی هستند که هنوز غضروف بخش بزرگی از مفصل سالم است و تنها یک ناحیه تحت فشار قرار گرفته است. به طور کلی کاندیدای مناسب برای این جراحی کسانی هستند که:
- سن کمتر از ۶۰ سال دارند و فعالیت بدنی برایشان اهمیت دارد.
- به آرتروز خفیف یا متوسط در یک بخش زانو (معمولاً سمت داخلی یا خارجی) مبتلا هستند.
- دچار زانوی پرانتزی (واروس) یا زانوی ضربدری (والگوس) هستند.
- اضافه وزن شدید ندارند و توانایی همکاری در دوره توانبخشی را دارند.
در مقابل، کسانی که کل مفصلشان دچار تخریب شده، آرتروز پیشرفته دارند یا وزن بسیار بالایی دارند، گزینه مناسبی برای این جراحی نیستند. چون در این شرایط حتی اگر زاویه استخوان اصلاح شود، باز هم درد ناشی از ساییدگی کامل مفصل برطرف نخواهد شد. برای این دسته بیماران، تعویض مفصل زانو انجام میشود.
انواع استئوتومی زانو
استئوتومی زانو با توجه به محل برش و اصلاح استخوان، به 2 نوع تقسیم میشود که انتخاب نوع آن به شرایط شما، میزان انحراف پا و نظر جراح بستگی دارد. در ادامه مهمترین انواع این جراحی را معرفی میکنیم:
استئوتومی استخوان درشتنی (Tibial Osteotomy)
در این روش، برش روی استخوان درشتنی یا همان استخوان ساق پا انجام میشود و بیشتر برای بیمارانی به کار میرود که دچار زانوی پرانتزی هستند و فشار زیادی روی بخش داخلی زانو تحمل میکنند. با اصلاح زاویه ساق، نیرو به سمت بیرون منتقل شده و فشار از قسمت داخلی برداشته میشود.
استئوتومی استخوان ران (Femoral Osteotomy)
اگر زانوی ضربدری داشته باشید و فشار روی بخش خارجی زانو وارد شود، بهترین دکتر متخصص ارتوپد معمولاً سراغ استئوتومی استخوان ران میرود. در این عمل با تغییر زاویه استخوان ران، تعادل نیروها روی زانو برقرار میشود و درد کاهش مییابد.
روش انجام جراحی استئوتومی زانو
استئوتومی زانو تحت بیهوشی عمومی یا بیحسی اسپاینال انجام میشود. جراح ابتدا محل برش استخوان را مشخص کرده و سپس با ابزار دقیق ارتوپدی زاویه استخوان را اصلاح میکند. پس از ایجاد تغییر زاویه، استخوان در موقعیت جدید با پیچ و پلاک یا گاهی پیوند استخوان ثابت میشود. این کار باعث میشود استخوان فرصت جوش خوردن در حالت اصلاحشده را داشته باشد.
نوع عمل جراحی بسته به شدت آسی به یکی از 2 روش زیر انجام میشود:
استئوتومی بسته (Closed Wedge Osteotomy)
در این روش بخشی از استخوان به صورت گُوِهای بریده و خارج میشود. سپس دو سر استخوان به هم نزدیک شده و زاویه اصلاح میشود. این روش نیاز به پیوند استخوان ندارد اما طول استخوان کمی کوتاهتر میشود.
استئوتومی باز (Open Wedge Osteotomy)
در این روش استخوان بریده و کمی باز میشود، سپس فضای ایجاد شده با پیوند استخوان یا پلاک پر میگردد. این عمل باعث افزایش طول استخوان میشود و امکان اصلاح دقیقتری به جراح میدهد، اما زمان جوش خوردن طولانیتر است.
مزایا و معایب استئوتومی زانو
این عمل مزایای زیادی دارد که مهمترین آن حفظ مفصل طبیعی و به تأخیر انداختن نیاز به تعویض مفصل است. بعد از بهبودی هم میتوانید بدون درد قابل توجه فعالیتهای روزانه خود را انجام دهد و کیفیت زندگی بهتری داشته باشید.
| مزایا | معایب |
| حفظ مفصل طبیعی و به تعویق انداختن تعویض مفصل | دوران نقاهت طولانیتر نسبت به تعویض مفصل |
| کاهش درد و بهبود عملکرد زانو | احتمال جوش نخوردن یا جوش خوردن ناقص استخوان |
| مناسب برای بیماران جوان و فعال | نیاز به فیزیوتراپی و تمرینات مداوم |
| امکان انجام فعالیتهای ورزشی سبک بعد از بهبود | احتمال باقی ماندن انحراف جزئی یا نیاز به جراحی مجدد |
| هزینه کمتر از تعویض مفصل | خطر عوارضی مثل عفونت یا لخته خون |
دوران نقاهت و توانبخشی پس از استئوتومی زانو
پس از ترخیص باید برنامه توانبخشی را منظم دنبال کنید. در هفتههای اول، باید با عصا یا واکر راه بروید تا فشار روی زانو کاهش یابد. در این دوران فیزیوتراپی نقش بسیار مهمی در بازگشت قدرت عضلات و حرکت طبیعی زانو دارد.
معمولاً ۶ تا ۱۲ هفته طول میکشد تا بتوانید به فعالیتهای روزمره بدون کمک برگردید و بازگشت به فعالیتهای ورزشی سبک پس از حدود ۴ تا ۶ ماه امکانپذیر است.
اگر برنامه توانبخشی را جدی دنبال کنید، نتایج جراحی پایدارتر خواهد بود. در مقابل نادیده گرفتن تمرینات یا فشار بیش از حد به زانو در دوران نقاهت میتواند باعث بازگشت بخشی از مشکل یا طولانیتر شدن روند بهبودی شود.
بیشتر بخوانید: استئوتومی لگن چیست و در چه شرایطی انجام میشود؟
عوارض احتمالی استئوتومی زانو
مانند هر عمل جراحی، استئوتومی زانو هم با خطراتی همراه است. مهمترین عارضهها شامل عفونت در محل برش، تشکیل لخته خون در رگهای پا، جوش نخوردن استخوان یا جوش خوردن نادرست آن و آسیب احتمالی به اعصاب یا رگهای اطراف زانو است. البته این مشکلات در صورتی که عمل توسط جراح با تجربه انجام شود و مراقبتهای بعد از عمل را رعایت کنید، احتمال بروز کمی دارند.
گاهی بیماران از باقی ماندن درد شکایت دارند که ممکن است ناشی از دلایل مختلفی مانند پیشرفت آرتروز در بخشهای دیگر مفصل یا عدم انجام کامل توانبخشی باشد. به همین دلیل، پیگیری منظم پس از عمل با پزشک و رعایت توصیهها اهمیت زیادی دارد.
تفاوت استئوتومی زانو با تعویض مفصل زانو
استئوتومی زانو با هدف اصلاح زاویه استخوان و حفظ مفصل طبیعی انجام میشود، در حالی که تعویض مفصل به معنی جایگزینی کل سطح مفصل با پروتز مصنوعی است. به همین دلیل، استئوتومی بیشتر برای افراد جوانتر و فعالتر که هنوز بخش زیادی از مفصلشان سالم است انجام میشود. اما تعویض مفصل برای بیماران مسنتر یا کسانی است که کل مفصل دچار تخریب شده است.
به بیان ساده، استئوتومی یک روش پیشگیرانه و حفاظتی است که زمان رسیدن به مرحله تعویض مفصل را به تعویق میاندازد. در مقابل، تعویض مفصل به عنوان درمان آرتروز زانو به صورت قطعی شناخته میشود.
هزینه استئوتومی زانو چقدر است؟
هزینه این جراحی برای هر شخصی متفاوت است و به عواملی مانند نوع بیمارستان، تجربه جراح، ابزارهای مورد استفاده و مدت بستری بستگی دارد. در بیمارستانهای خصوصی هزینه بالاتر است، اما امکانات و شرایط مراقبتی بیشتری نیز فراهم میشود. در مقابل، در مراکز دولتی هزینه کمتر است اما ممکن است زمان انتظار بیشتر و میزان رسیدگی تا حدودی کمتر باشد.
بهترین دکتر برای انجام جراحی استئوتومی زانو
موفقیت استئوتومی زانو به تجربه و مهارت جراح وابسته است. هر چه جراح در زمینه جراحیهای اصلاحی زانو تجربه بیشتری داشته باشد، احتمال موفقیت و کاهش عوارض بالاتر خواهد بود. دکتر علیرضا منافی یکی از بهترین متخصصان ارتوپدی در تهران است که سالها تجربه در زمینه استئوتومی و تعویض مفصل زانو دارد و بیماران زیادی تحت نظر ایشان با موفقیت بهبود یافتهاند.
اگر با مشکل انحراف زانو یا دردهای ناشی از آرتروز مواجه هستید، جهت مشاوره و وزیت توسط دکتر منافی تماس حاصل فرمایید.
مشاوره و رزرو نوبت از دکتر علیرضا منافی