لنگش بعد از تعویض مفصل لگن را بسیاری از بیماران بعد از این جراحی تجربه میکنند. در هفتههای ابتدایی، راه رفتن شما ممکن است کمی نامتعادل یا همراه با لنگی باشد و این اتفاق معمولاً طبیعی است. بدن برای سازگاری با مفصل جدید به زمان نیاز دارد و عضلاتی که پیش از جراحی ضعیف یا تحلیلرفته بودهاند، حالا باید دوباره تقویت شوند. اما اگر این لنگیدن بعد از گذشت چند ماه همچنان ادامه پیدا کند یا شدت یابد، دیگر طبیعی نیست و باید علت آن بررسی شود.
در ادامه، همراه ما باشید تا با علل لنگیدن بعد از تعویض مفصل لگن، زمان طبیعی بهبودی و راههای درمان مؤثر آن آشنا شوید.
آیا لنگش بعد از تعویض مفصل لگن طبیعی است؟
در بیشتر بیماران، لنگیدن پس از تعویض مفصل لگن در هفتههای اول کاملاً طبیعی است. پس از جراحی، عضلات لگن، ران و باسن که طی ماهها یا حتی سالها ضعیف شدهاند، هنوز آمادگی کامل برای تحمل وزن بدن را ندارند. علاوه بر آن، بدن باید با مفصل مصنوعی جدید هماهنگ شود. همین موضوع باعث میشود در مراحل اولیه راه رفتن بعد از تعویض مفصل لگن، حرکات کمی ناهماهنگ باشند.
بهطور معمول، این حالت تا ۶ هفته پس از عمل تعویض مفصل لگن مشاهده میشود و با تمرینهای فیزیوتراپی و فعالیت تدریجی کاهش مییابد. در واقع، شما به تدریج راه رفتن را دوباره یاد میگیرید؛ این بار با محور صحیح لگن و بدون دردهای مزمن گذشته.
اما اگر لنگیدن بیش از سه ماه ادامه پیدا کند یا پس از بهبودی اولیه مجدداً ظاهر شود، باید علت دقیق آن توسط پزشک بررسی شود. زیرا در این مرحله، ممکن است لنگش نشانهی ضعف ماندگار عضلات، التهاب مفصل یا حتی مشکلات مکانیکی در پروتز باشد.
دلایل شایع لنگش بعد از تعویض مفصل لگن
علتهای مختلفی میتوانند باعث بروز یا ماندگاری لنگش بعد از عمل تعویض مفصل لگن شوند. در این بخش، مهمترین آنها را بررسی میکنیم تا بدانید کدام عامل میتواند به وضعیت شما ارتباط داشته باشد.
۱. ضعف عضلات لگن و ران
مهمترین دلیل لنگیدن بعد از جراحی، ضعف عضلات اطراف مفصل است. وقتی لگن برای مدت طولانی دچار درد بوده یا دامنه حرکتی آن کاهش یافته، عضلاتی مثل سرینی (باسن) و عضلات ران تحلیل میروند. بعد از جراحی، این عضلات هنوز قدرت کافی برای حفظ تعادل بدن را ندارند و تا زمان بازتوانی، راه رفتن شما کمی نامتعادل خواهد بود. فیزیوتراپی و تمرینهای تقویتی در این مرحله حیاتی هستند.
۲. اختلاف طول پاها
در برخی موارد، پس از تعویض مفصل لگن، طول دو پا کمی متفاوت میشود. این اختلاف ممکن است فقط چند میلیمتر باشد، اما همین مقدار برای ایجاد لنگی کافی است. معمولاً پزشک در زمان عمل تلاش میکند طول پاها کاملاً برابر باشد، اما در برخی بیماران (بهویژه با تغییرات استخوانی شدید)، تنظیم کامل ممکن نیست. این تفاوت با استفاده از کفی یا کفش طبی مخصوص بهراحتی اصلاح میشود.
۳. التهاب یا چسبندگی بافتهای اطراف مفصل
گاهی اوقات بعد از جراحی، بافتهای اطراف مفصل دچار التهاب یا چسبندگی میشوند. در این حالت، مفصل مصنوعی در دامنهی حرکتی کامل خود کار نمیکند و بیمار در حین راه رفتن احساس محدودیت یا کشیدگی دارد. در صورت بیتوجهی، این وضعیت میتواند باعث لنگیدن یا درد مداوم شود.
۴. سفتی یا محدودیت حرکتی مفصل
برخی بیماران به دلیل عدم تحرک کافی در دوران نقاهت، دچار سفتی در مفصل جدید میشوند. اگر حرکت مفصل در یک سمت محدود شود، راه رفتن به شکل نامتقارن انجام میشود و بدن برای جبران این ناهماهنگی، دچار لنگش میگردد.
۵. نصب نادرست یا جابجایی خفیف پروتز
در موارد نادر، زاویه یا موقعیت مفصل مصنوعی بهطور کامل در راستای طبیعی استخوانها قرار نمیگیرد. در نتیجه، هنگام راه رفتن فشار به شکل نابرابر روی لگن پخش میشود و بیمار دچار لنگی و گاهی درد عمقی لگن میشود. این حالت معمولاً با عکس رادیولوژی یا سیتیاسکن مشخص میشود و در برخی موارد ممکن است نیاز به اصلاح جراحی داشته باشد.
چه زمانی لنگیدن بعد از تعویض مفصل لگن غیر طبیعی است؟
در هفتههای ابتدایی بعد از جراحی، لنگش موقتی به دلیل ضعف عضلات و ناهماهنگی حرکتی کاملاً طبیعی است و معمولاً در عرض چند هفته با فیزیوتراپی برطرف میشود.
اما لنگش ماندگار معمولاً نشانه یک اختلال زمینهای است که ممکن است با چشم دیده نشود. بیمارانی که بعد از سه تا شش ماه هنوز لنگ میزنند، معمولاً با یکی از مشکلات زیر روبهرو هستند:
- ضعف عمیق در عضلات سرینی و ران به دلیل تمرین نکردن
- التهاب مزمن یا چسبندگی بافتهای اطراف مفصل
- اختلاف قابلتوجه طول پاها
- جابجایی یا سایش جزئی در قطعات مفصل مصنوعی
تشخیص تفاوت میان این دو حالت اهمیت زیادی دارد، چون درمان لنگش موقتی با تمرین و فیزیوتراپی ممکن است، اما لنگش ماندگار نیاز به بررسی تخصصیتر دارد.
چگونه لنگش بعد از تعویض مفصل لگن را درمان کنید؟
درمان لنگش باید با توجه به علت آن انجام شود و در بیشتر موارد، فیزیوتراپی و تقویت عضلات انجام میشود. تمرینهای خاصی برای بازیابی تعادل و قدرت در عضلات لگن، باسن و ران طراحی میشوند که باعث بازگشت راه رفتن طبیعی میشوند.
استفاده از عصا در هفتههای ابتدایی، به توزیع وزن کمک میکند و از فشار روی مفصل جدید جلوگیری میکند. پزشک معمولاً توصیه میکند عصا را در سمت مخالف پای عملشده بگیرید تا تعادل حفظ شود. همچنین اگر اختلاف طول پا دارید، استفاده از کفی طبی برای اصلاح این مشکل ضروری است.
در کنار فیزیوتراپی، تمرینهایی مانند بالا بردن پا در حالت خوابیده، انقباض ایزومتریک عضلات ران، و راه رفتن در آب زیر نظر متخصص، به تقویت تدریجی مفصل و عضلات کمک زیادی میکند. هدف این است که عضلات دوباره یاد بگیرند چطور بدن را بهصورت متعادل نگه دارند.
نقش فیزیوتراپی در بهبود لنگش
فیزیوتراپی نهتنها برای کاهش لنگیدن، بلکه برای بازگرداندن عملکرد کامل مفصل اهمیت دارد. جلسات منظم فیزیوتراپی باعث افزایش دامنه حرکتی، تقویت عضلات ضعیف و اصلاح الگوی راه رفتن میشود. فیزیوتراپیستها معمولاً از روشهای مختلفی مثل تمرینات مقاومتی، ماساژ درمانی، تمرین در آب (هیدروتراپی) و آموزش نحوه صحیح ایستادن و راه رفتن استفاده میکنند.
تمرین در آب یکی از مؤثرترین روشهاست، چون آب وزن بدن را کاهش میدهد و شما میتوانید بدون فشار زیاد بر مفصل، حرکات را انجام دهید. با استمرار در جلسات فیزیوتراپی، معمولاً طی چند هفته تغییر محسوسی در نحوه راه رفتن و کاهش لنگی مشاهده میشود.
تشخیص پزشکی لنگش بعد از تعویض مفصل لگن
اگر لنگش شما بیش از سه ماه بعد از جراحی ادامه داشته یا حتی شدیدتر شده است، باید حتماً تحت معاینه تخصصی قرار بگیرید. در این مرحله، پزشک متخصص ارتوپد با بررسی دقیق وضعیت لگن، عضلات و مفصل مصنوعی، علت دقیق لنگیدن را تشخیص میدهد.
تشخیص معمولاً با یک معاینه فیزیکی شروع میشود. پزشک نحوهی راه رفتن، تراز لگن و قدرت عضلات شما را ارزیابی میکند. در صورت لزوم، عکس رادیولوژی از لگن و مفصل جدید گرفته میشود تا جایگاه و زاویهی قطعات پروتز مشخص شود. برای برخی موارد، از سیتیاسکن یا MRI برای بررسی دقیقتر بافتهای نرم و احتمال التهاب استفاده میشود.
در صورتی که اختلاف طول پا وجود داشته باشد، با اندازهگیری دقیق مشخص میشود که آیا نیاز به کفش طبی یا اصلاح مکانیکی وجود دارد یا خیر. گاهی هم پزشک برای اطمینان از عملکرد صحیح مفصل مصنوعی، از بیمار میخواهد در حالت ایستاده یا راه رفتن روی یک سطح صاف قرار بگیرد تا زاویهی لگن و میزان فشار در هر گام بررسی شود.
هدف از تمام این بررسیها، تشخیص تفاوت میان لنگش فیزیولوژیک (موقتی) و لنگش پاتولوژیک (غیرطبیعی) است. در بیشتر موارد، لنگش پاتولوژیک قابل درمان است و روی زندگی بعد از تعویض مفصل لگن تاثیری نمیذارد، اما علت آن باید شناسایی شود.
اگر نیاز به مشاوره دارید فرم زیر را پر نمایید تا کارشناسان ما در اسرع وقت با شما ارتباط بگیرند
اشتباهات رایج بیماران بعد از تعویض مفصل لگن
بسیاری از بیماران ناخواسته با رفتارهای اشتباه و عدم رعایت مراقبت های بعد از تعویض مفصل لگن، روند بهبودی خود را کند میکنند یا باعث ماندگاری لنگش میشوند. آگاهی از این خطاها کمک میکند از آنها دوری کنید و سریعتر به تعادل حرکتی بازگردید.
- عدم رعایت برنامهی فیزیوتراپی:
بعضی بیماران تصور میکنند پس از کاهش درد، دیگر نیازی به فیزیوتراپی نیست. در حالیکه تقویت تدریجی عضلات لگن و ران بخش جداییناپذیر از درمان است. ترک زودهنگام تمرینها، باعث ضعف ماندگار عضلات و ادامهی لنگی میشود. - راه رفتن زیاد در روزهای اولیه:
بسیاری از بیماران از شوق بهبود، بیش از حد فعالیت میکنند. این کار نهتنها باعث خستگی عضلات ضعیفشده میشود، بلکه فشار اضافی به مفصل جدید وارد میکند و احتمال التهاب یا چسبندگی را بالا میبرد. - بیتوجهی به استفاده از عصا یا واکر:
استفاده از وسایل کمکی در هفتههای اول بعد از جراحی، برای حفظ تعادل و توزیع صحیح وزن ضروری است. بعضی افراد به اشتباه فکر میکنند استفاده از عصا نشانهی ضعف است، اما در واقع یکی از راههای مؤثر برای پیشگیری از لنگیدن است. - بیتوجهی به اختلاف طول پاها:
اگر بعد از جراحی احساس میکنید یک پا بلندتر یا کوتاهتر از دیگری است، حتماً موضوع را با پزشک مطرح کنید. تنظیم نکردن اختلاف طول باعث لنگیدن دائمی و حتی درد کمر میشود. - فعالیتهای نادرست و بدون مشورت پزشک:
انجام ورزشهای سنگین، بالا رفتن از پله یا نشستن در وضعیت نامناسب میتواند عضلات اطراف مفصل را تحت فشار قرار دهد و تعادل حرکتی را مختل کند. هر نوع فعالیت بدنی باید با اجازهی پزشک انجام شود.
مدت زمان طبیعی برای رفع لنگش بعد از تعویض مفصل لگن
مدت زمان رفع لنگی به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله سن، وضعیت عمومی بدن، میزان تحلیل عضلات قبل از جراحی و رعایت برنامهی توانبخشی. اما بهطور کلی:
- در اغلب بیماران، طی ۶ تا ۸ هفته بعد از جراحی، الگوی راه رفتن به حالت طبیعی نزدیک میشود.
- در افرادی که عضلات آنها قبل از عمل ضعیفتر بوده، بهبودی کامل ممکن است تا ۳ تا ۶ ماه زمان ببرد.
- در موارد نادر که لنگش ناشی از اختلاف طول پا یا مشکل مکانیکی در پروتز باشد، ممکن است درمان طولانیتر و شامل اصلاحات تخصصیتر شود.
آنچه اهمیت دارد، استمرار در فیزیوتراپی و رعایت دستورات پزشک است. هیچ تمرینی نباید خودسرانه یا با فشار زیاد انجام شود. عضلات لگن به زمان نیاز دارند تا قدرت سابق خود را به دست آورند.
بیمارانی که برنامهی توانبخشی را بهطور کامل و منظم دنبال میکنند، معمولاً ظرف سه ماه به مرحلهای میرسند که بدون لنگیدن و بدون نیاز به وسایل کمکی راه میروند.
راههای پیشگیری از لنگیدن پس از جراحی تعویض مفصل لگن
اگر هنوز عمل تعویض مفصل لگن را انجام ندادهاید یا در مراحل اولیه نقاهت هستید، میتوانید با رعایت چند نکته ساده از بروز لنگش جلوگیری کنید:
- پیش از جراحی، عضلات ران و لگن را تقویت کنید. هرچه عضلات قویتر باشند، دوران بهبودی کوتاهتر خواهد بود.
- پس از عمل، از عصا یا واکر استفاده کنید. این کار به تعادل شما کمک میکند تا وزن بدن بهطور مساوی بین دو پا تقسیم شود.
- برنامهی فیزیوتراپی را بدون وقفه دنبال کنید. هر روز چند دقیقه تمرین بهتر از چند روز تمرین سنگین است.
- از خم شدن ناگهانی یا چرخش لگن خودداری کنید. چنین حرکاتی ممکن است باعث کشیدگی عضلات یا جابجایی پروتز شوند.
- به بدن خود گوش دهید. درد یا خستگی بیش از حد نشانهی آن است که باید کمی استراحت کنید.
چه زمانی به خاطر لنگیدن باید به پزشک مراجعه کنید؟
اگر بعد از گذشت چند ماه هنوز هنگام راه رفتن احساس لنگی، درد یا ناپایداری دارید، مراجعه به پزشک ضروری است. ادامهی لنگیدن ممکن است بهمرور باعث تغییر در نحوهی توزیع وزن بدن شود و مشکلاتی مانند درد کمر یا زانو را به همراه داشته باشد.
پزشک با بررسی دقیق وضعیت مفصل مصنوعی و عضلات لگن، علت را مشخص کرده و درمان مناسب را توصیه میکند. در بسیاری از موارد، چند جلسهی اضافی فیزیوتراپی یا تنظیم کفش کافی است، اما در برخی بیماران نیاز به بررسی مکانیکی دقیقتر وجود دارد.
توصیههای پایانی دکتر علیرضا منافی
به گفتهی دکتر علیرضا منافی، متخصص ارتوپدی و بهترین دکتر تعویض مفصل لگن در تهران، بیشتر موارد لنگش بعد از تعویض مفصل لگن موقتی هستند و با تمرین و پیگیری برطرف میشوند. آنچه اهمیت دارد، صبر، استمرار در فیزیوتراپی و رعایت کامل مراقبتهای بعد از عمل است.
دکتر منافی تأکید میکند که هر بیمار شرایط خاص خود را دارد و نباید روند بهبودی خود را با دیگران مقایسه کند. اگر بعد از چند هفته هنوز احساس عدم تعادل یا درد دارید، بهترین کار این است که برای بررسی دقیقتر با جراح خود مشورت کنید تا مطمئن شوید همهچیز در مسیر درست پیش میرود.
مشاوره و رزرو نوبت از دکتر علیرضا منافی